تبلیغات
دانستنیهایی مفید ازهمه جا ،از همه چیز ،برای همه - آیا می دانید گروه بندی خون چیست ؟‌
  • تعداد مطالب :
  • آخرین بروزرسانی :
  • تعداد افراد آنلاین :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :

entry آیا می دانید گروه بندی خون چیست ؟‌

گروه های خونی


گروه بندی خونی، انتقال خون

پیوند بافتها و اندامها

خاصیت آنتی ژنی و واكنشهای ایمنی خون

هنگامیكه انتقال خون از یك شخص به شخص دیگر انجام شد انتقال خون در بعضی موارد با موفقیت توام بود اما در بسیاری از موارد آگلوتیناسیون فوری یا تاخیری و همولیز گویچه‌های سرخ بوجود می‌آمد. بزودی كشف شد كه خون اشخاص مختلف معمولاً دارای صفات آنتی ژنی و ایمنی متفاوت است

بطوریكه آنتی كورهای موجود در پلاسمای یك خون با آنتی ژنهای موجود در گویچه‌های خون دیگر وارد واكنش می‌شوند علاوه بر آن آنتی كورها و آنتی ژنها تقریباً هیچگاه دقیقاً در افراد مختلف یكی نیستند. به این دلیل، خون یك شخص دهنده می‌تواند به آسانی با خون گیرنده متجانس باشد. خوشبختانه، در صورتیكه احتیاطهای لازم رعایت شوند، می‌توان قبل از وقت تعیین كرد كه آیا آنتی كورها و آنتی ژنهای مناسب برای ایجاد یك واكنش در خون دهنده و گیرنده وجود دارد یا نه.

تعدد آنتی ژنها در گویچه‌های خون

لااقل 30 آنتی ژن شایع و صدها آنتی ژن نادر كه هركدام از آنها می‌توانند موجب واكنشهای آنتی ژن ـ آنتی كور شوند در گویچه‌های سرخ انسان و بخصوص در غشا گویچه‌ها یافت شده‌اند . بیشتر این آنتی ژنها ضعیف بوده و فقط برای مطالعه توارث ژنها و اثبات پدر و مادر بودن اهمیت دارند. اما دو گروه خاص از آنتی ژنها بیش از دیگران موجب واكنشهای انتقال میشوند. این دو گروه عبارتند از سیستم آنتی ژنهای O-A-B   و سیستم RH  .

گروه‌های خونی O-A-B

آنتی ژنهای A  و B  ـ آگلوتینوژنها

دو آنتی ژن مختلف اما وابسته ـ نوعA و نوع Bـ در گویچه‌های سرخ تعداد زیادی از افراد یافت می‌شوند. بعلت روش به ارث رسیدن این آنتی ژنها، شخص ممكن است دارای هیچیك از آنها در گویچه‌های سرخش نباشد و یا اینكه دارای یكی یا هر دو تای آنها بطور همزمان باشد.

همانطور كه بعداً ذكر خواهد شد آنتی كورها قوی كه به طور اختصاصی  با آنتی ژن نوعA یا نوع Bوارد واكنش می‌شوند تقریباً همیشه در پلاسمای افرادی كه دارای آن آنتی ژنها بر روی گویچه‌های سرخ خود نیستند وجود دارند . این آنتی كورها با آنتی ژنهای گویچه‌های سرخ تركیب شده و موجب آگلوتیناسیون گویچه‌های سرخ می‌شوند. بنابراین، آنتی ژنهای نوعA و نوعB موسوم به آگلوتینوژنها و آنتی كورهای پلاسمایی كه موجب آگلوتیناسیون می‌شوند موسوم به آگلوتین‌ها هستند. بر اساس وجود یا فقدان آگلوتینوژنها در گویچه‌های سرخ است كه خون به منظور انتقال خون گروه بندی می‌شود.

چهار گروه خون اصلی سیستمO-A-B ـ هنگام انتقال خون از یك شخص به شخص دیگر، خونهای افراد دهنده و گیرنده همانطور كه در جدول 1-35 نشان داده شده است، بر اساس وجود یا فقدان دو آگلوتینوژن به چهار گروه خونی اصلی تقسیم می‌شوند. هنگامی كه هیچیك از آگلوتینوژنهایA یاB وجود نداشته باشند خون از گروهO است. هنگامی كه فقط آگلوتینوژن نوع B وجود داشته باشد خون از گروه  B است. هنگامی كه آگلوتینوژن نوعA   وجود داشته باشد خون از گروه A است. بالاخره، هنگامی‌كه هم‌آگلوتینوژن A و هم  آگلوتینوژن  B وجود داشته باشد خون از گروه AB  است.

شیوع نسبی گروههای خونی مختلف ـ شیوع نسبی گروههای خونی مختلف در میان نژاد سفید تقریباً به قرار زیر است :

گروه خونی                نسبت درصد

O                                  47

A                                 41

B                                  9

AB                              3

از روی این نسبتهای درصد آشكار است كه ژنهای O و A   شیوع بیشتری دارند  اما ژن B  نادرتر است.

تعیین ژنتیك آگلوتینوژنها ـ دو ژن موجود بر روی یك زوج كروموزوم، یك ژن بر روی هر كروموزوم، گروههای خونی را تعیین می‌كنند. اینها ژنهای آللومرفیكalleomorphic هستند كه می‌توانند یكی از سه نوع مختلف باشند اما فقط یك نوع می‌تواند بر روی هر كروموزوم وجود داشته باشد. این ژنها عبارتند از نوعO ، نوعA یا نوعB . اما ژن گروهO یا فاقد عمل و یا تقریباً فاقد عمل است و لذا یا موجب پیدایش آگلوتینوژن نوعO در گویچه‌ها نمی‌شود و یا چنان آگلوتینوژن ضعیفی تولید می‌كند كه در حال طبیعی فاقد اهمیت است. از طرف دیگر، ژنهای نوعA و نوعB موجب‌تشكیل آگلوتینوژنهای قوی در گویچه‌ها می‌شوند.

شش تركیب ممكن ژنها همانطور كه در جدول 1-35 نشان داده شده عبارتند ازOO ، OA،OB،AA،BB وAB . این تركیبهای مختلف ژنها موسوم به ژنو تیپgenotype هستند و هر شخص دارای یكی از این شش نوع ژنو تیپ مختلف است.

در این جدول می‌توان مشاهده كرد كه شخصی با ژنو تیپOO هیچ نوع آگلوتینوژنی تولید نمی‌كند و بنابراین خون او از گروهO است. شخصی كه دارای ژنو تیپOA یاAA است آگلوتینوژن نوعA تولید كرده و بنابراین خون او از گروهA است. ژنوتیپهای OB وBB گروه خونیB و ژنوتیپAB گروه خونیAB را تولید می‌كند.

جدول 1-35 گروههای خونی با ژنو تیپ و آگلوتینوژنها و آگلوتینینهایشان

 

ژنو تیپ

گروه خونی

آگلوتینوژنها

آگلوتینینها

 

OO

 

 

AA یا OA

BBیاOB

AB

 

O

 

 

A

B

AB

 

-

 

A

B

B,A

ضدA

و

ضدB

ضدB

ضدA

-

 

آگلوتینینها

هنگامیكه آگلوتینوژن نوعA در گویچه‌های سرخ شخصی وجود نداشته باشد آنتی كورهای موسوم به آگلوتینینهای "ضد ـA " (Anti-A)در پلاسمایشان تولید می‌شوند . همچنین هنگامی كه آگلوتینوژن نوعB در گویچه‌های سرخ وجود نداشته باشد آنتی كورهای موسوم به آگلوتینینهای "ضد ـ B" در پلاسمایشان تولید می‌شوند.

به این ترتیب با مراجعه به جدول 1-35 می‌توان مشاهده كرد كه خون گروهO اگرچه محتوی هیچ نوع آگلوتینوژن نیست دارای هم آگلوتینین ضد ـA و هم آگلوتینین ضد ـB است در حالی كه خون گروه A محتوی آگلوتینوژن نوع A و آگلوتینین و آگلوتینین ضد ـB و خون گروهB محتوی آگلوتینوژن نوعB و آگلوتینین ضد ـ A است. سرانجام، خون گروهAB محتوی هر دو آگلوتینوژنA وB اما فاقد آگلوتینین است.

عیار آگلوتینینها در سنین مختلف ـ بلافاصله بعد از تولد ، مقدار آگلوتینینها در پلاسما تقریباً صفر است. دو تا هشت ماه بعد از تولد ، در صورتیكه آگلوتینوژن نوع A در گویچه‌های سرخ وجود نداشته باشد كودك شروع به تولید آگلوتینین ضد ـ A و در صورتیكه آگلوتینوژن نوعB در گویچه‌های سرخ نباید وجود داشته باشد كودك شروع به آگلوتینوژن ضد ـB می‌كند. شكل 1-35تغییرات عیار آگلوتینینهای ضد ـ A و ضد ـ  Bرا در سنین مختلف نشان می‌دهد . عیار آگلوتینینها معمولاً در سن 8 تا 10 سالگی بحداكثر می‌رسد و سپس در سراسر دوران باقیمانده زندگی كاهش می‌یابد.

منشا آگلوتینینها در پلاسما ـ آگلوتینینها مانند سایر آنتی كورها از نوع گاما گلوبولین هستند و توسط همان سلولهائی تولید می‌شوند كه آنتی كورهای ضد آنتی ژنها را می‌سازند . بیشتر آنها مولكولهای ایمونو گلوبولینIgM وIgG هستند.

اما چرا آگلوتینینها در افرادی ساخته می‌شوند كه دارای مواد آنتی ژنتیك مربوطه در گویچه‌های سرخشان نیستند؟ جواب این است كه مقادیر كمی آنتی ژنهای گروه A وB  از راه غذاها، باكتریها و هر راه دیگری وارد بدن شده و احتمالاً این مواد باعث شروع تولید آگلوتینینهای ضد ـ A یا ضد ـ Bمی‌شوند. یكی از دلایل برله این نظریه آن است كه تزریق آنتی ژن گروه Aیا گروهB به شخص گیرنده‌ای كه دارای خون دیگری  است با تشكیل آگلوتینینها به مقادیر بسیار زیاد موجب یك جواب ایمنی مشخص می‌گردد . همچنین ، نوزاد دارای آگلوتینینهای بسیار كمی است و این موضوع نشان می‌دهد كه تشكیل آنتی كور تقریباً بطور كامل بعد از تولد انجام می‌شود.

روند آگلوتیناسیون در واكنشهای انتقال خون

هنگامی كه خون متجانس نباشد  یعنی آگلوتینینهای ضد ـ A و ضد ـB به ترتیب با گویچه‌های سرخ محتوی آگلیتینوژنهایA وB مخلوط شوند در اینجا گویچه‌های سرخ با روند زیر آگلوتینه می‌شوند : آگلوتینینها خود را به گویچه‌های سرخ می‌چسبانند . چون آگلوتینینها دو ظرفیتی(IgG) یا ده ظرفیتی(IgM) هستند یك آگلوتینین در آن واحد می‌تواند به دو یا چند گلبول سرخ بچسبد و به این ترتیب موجب می‌شود كه گویچه‌ها به یكدیگر بچسبند . این موضوع باعث می‌شود كه گویچه‌ها بصورت قطعات بزرگ درآیند . سپس این قطعات رگهای خونی كوچك را در سراسر دستگاه گردش خون مسدود می‌كنند. در جریان چند ساعت تا چند روز بعد گویچه‌های سفید فاگوسیتیك و سیستم رتیكولو آندوتلیال سلولهای آگلوتینه را منهدم كرده و هموگلبین را بداخل پلاسما آزاد می‌كنند.

همولیز در واكنشهای انتقال خون ـ گاهی هنگامی كه خون دهنده و گیرنده متجانس نیستند همولیز فوری گویچه‌های خون در گردش خون حادث می‌شود. در این مورد آنتی كورها با فعال كردن سیستم كمپلمان موجب لیز گویچه‌های سرخ شده و این عمل به نوبه خود همانطور كه در فصل 34 ذكر شد سیستم آنزیمهای پروتئولیتیك (كمپلكس لیتیك) را آزاد می‌كند كه غشا گویچه‌های سرخ را پاره می‌كنند.

همولیز فوری داخل رگی بسیار نادرتر از آگلوتیناسیون و بدنبال آن همولیز تاخیری است زیرا نه فقط عیار بسیار بالایی از آنتی كورها برای ایجاد آن ضروری است بلكه همچنین به نظر می‌رسد كه نوع متفاوتی از آگلوتینین‌ها بیشتر از نوع آنتی كورهایIgM موسوم به همولیزین‌ها مورد نیاز است.

تعیین گروه خونی

قبل از انجام انتقال خون ، لازم است كه گروه خونی شخص دهنده و شخص گیرنده تعیین شوند تا بتوان خون متجانس را به كار برد. این عمل تعیین گروه خونیblood typing نامیده شده و به روش زیر انجام می‌شود : گویچه‌های سرخ ابتدا توسط محلول سرم فیزیولوژی رقیق میشوند. آنگاه یك قسمت از آن با آگلوتینین‌ ضد A و قسمت دیگر با آگلوتینین‌ ضدB مخلوط میشود. بعد از گذشت چندین دقیقه ، این مخلوط در زیر میكروسكوپ مورد بررسی قرار می‌گیرد . هرگاه گویچه‌های سرخ به یكدیگر چسبیده و بصورت توده‌هایی درآمده باشند یعنی آگلوتینه شده باشند معلوم می‌شود كه یك واكنش بین آنتی كور و آنتی ژن به وجود آمده است.

 

برچسب ها :گروه های خونی ,آنتی ژن ,پلاسما ,ژنتیك ,كروموزوم ,آگلوتینها ,گویچه ,

author نوشته: سعید طهماسبی دهكردی date تاریخ: چهارشنبه 2 دی 1388 date نظر