تبلیغات
دانستنیهایی مفید ازهمه جا ،از همه چیز ،برای همه - مجسمه سازی ،مهرسازی وجواهرسازی درشهرسوخته
  • تعداد مطالب :
  • آخرین بروزرسانی :
  • تعداد افراد آنلاین :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :

entry مجسمه سازی ،مهرسازی وجواهرسازی درشهرسوخته

جواهرشهرسوخته


مجسمه های كوچك

پیكره های كوچك سفالین . گلی انسان و حیوان كه احتمالاً در ارتباط مستقیم با مذهب می باشند در شهر سوخته پیدا شده. این مجسمه ها تقریباً در تمام منطقه‌ی جنوب غربی اسیای مركزی دیده می شوند. تشخیص كاربرد دقیق این پیكره ها مشكل می نماید وفقط به خاطر ارتباط احتمالیشان با باروری و حاصلخیزی می توان آنها را ، پدید ه های مذهبی دانست. میانگین طول این مجسمه ها 3 تا 8 سانتیمتر است و اغلب آنها مذكر هستند . تشابه زیادی میان تمام پیكره های به دست آمده از شهر سوخته و موندیگاگ افغانستان  سه و چهار به چشم می خورد . به قول پروفسور توزی، در كاوش های شهر سوخته دهها هزار مجسمه‌ی كوچك كه بعنوان نوعی دعا، پیوسته همراه مردم بوده اند. ضمناً اغلب پس از ساخته شدن دور انداخته شده و حفظ نشده اند.

 

پیكره های جانوران را گراز و خر وحشی، بز و انواع گاو تشكیل می دهند.به این مجسمه ها حالت تهاجمی و عضلات قوی و ورزیده ای داده اند. بر بدنة برخی از آنها تزیینات ساده ای وجود دارد مانند خطوط نازك ، ردیف سوراخهای كوچك و گاهی دایره ای كه بیشتر روی بدنه پیكره‌’ گاوهای گلین ظاهر می شود. كوهان گاوها متناسب با دیگر اعضا نیست و چشم های نیمه باز و شكل دهان و پوزه در بعضی نشان دهنده دقت مجسمه سازان است. پیكره ها از لحاظ شكل بر دو نوع اند:

 پیكره هایی  با بدن های گرد و استوانه ای

در این نوع مجسمه ها، بدنه به شكل یك لوله استوانه ای ساده ساخته شده است.

پیكره هایی با بدنه های مثلثی

نخست به شرح مختصری دربارة پرستش الهه‌ی مادر در ایران و در شهر سوخته‌ی سیستان و سپس به تشریح پیكره های مذكور می پردازیم:

پرستش الهه‌ی مادر(3)، از ریشه دار ترین اعتقادات بشری است كه از ظهور خدایان متعدد و پیش از تجسم خدایی در مظاهر مذكور  و در خدایی قدیمی تر است و در نخستین مرا حل تمدن بشر یعنی دوران كهن سنگی (Palaeolthic) گسترش یافته است.

در ضمن كاوشهای شهر سوخته در سال 1344 ش. (= 1965م.) تكه ای از یك تندیس الهه بی سر و دست و پاكه فقط سینه های برهنه ای داشت به دست آمد (4).

       q          اشیای چوبی

   q    انسان در طول تاریخ از چوب در تمام زمینه ها استفاده های بسیاری كرده است. شناخت این بهره گیریها ، به درك نوع زندگی انسانها كمك می كند. از این رو سالم ماندن چوبهای شهر سوخته امتیاز  بزرگی برای مطالعات دقیق تر محسوب می شود . پس از كشف قبرستان، بدست آمدن اشیای چوبی اهمیت ویژه ای یافت.

بسیاری از قطعات شكسته، سوخته و از بین رفته‌ی اشیای چوبی با تصفیه و شستشوی خاك پیدا شده اند. بیشتر اشیای چوبی به دست آمده در شهر سوخته متعلق  به دوره های دوم و سوم است. امروزه پیرامون شهر سوخته درختان گز، تبریزی، زبان گنجشك ، نارون و توت می روید وبسیاری از اشیاء پیدا شده از چوب همین درختان درست شده اند.

از آنجا كه شرایط جوی و آب و هوایی سیستان باعث حفاظت اشیا است، نمونه‌ایی از پارچه، گونی، طناب، حصیر و چوب  به خوبی حفظ شده اند . صنعت حصیر بافی ، در سطح گسترده ای جریان داشته است.

برخی ا اشیای چوبی كشف شده از كاوشهای شهر سوخته عبارتند از قالب چوبین، پیمانه، قاشق، دسته‌ی كارد، تیر سقف، میخ، جعبه چوبین و شانه.

اشیای سنگی

اشیای ساخته شده از سنگهای مختلف چون سنگ چخماق، بازالت، مرمر و انواع سنگهای آهكی در شهر سوخته پیدا شده است. این سنگ ها در ارتفاعات پیرامون سیستان به مقدار كافی  یافت می شوند و مردم سیستان با شناخت آنها و دیگر وارداتی اشیای مورد احتیاج خود را می ساختند.

سنگ مرمر:

سنگ مرمر در شهر سوخته به مقدار زیاد و به صورتهای گوناگون پیدا شده است و از آن برای ساختن اشیای مختلف زینتی ، سوزن، مته و ظرف استفاده می شد. كاوشگران بر این باروند كه شهر سوخته و دیگر محوطه های باستانی نزدیك به آن، مركز ساخت ابزارهای مرمرین بوده اند. در میان نمونه های به دست آمده تعداد زیادی ظروف شكسته‌ی ناقص و نیمه كاره دیده می شود كه به دلایلی صنعت گران آنها را تكمیل نكرده اند. و ظروف ناتمام نشان می دهند ، صنعت گران شهر سوخته مقداری سنگ مورد نیاز از دیگر مناطق آورده اند. ظروف مرمرین از نظر شكل و ساخت ساده اند . اختلاف آنها معمولاً از 2 سانتیمتر بلندی و 3 سانتیمتر قطر شروع می شود و به 35 سانتیمتر می رسد. مشابه ظروف مرمرین شهر سوخته در تپه های باستانی نزدیك شهر سوخته مثل تل ابلیس ، موندیگاگ و دامب سادات در پامستان نیز به دست آمده است. بیشتر ظروف مرمر در یك بخش كوچك شهر سوخته پیدا شده كه احتمالاً مركز ساخت اشیای فوق بوده اسن. بعلاوه قطعات گوناگون دیسك مانند اشیای سنگی دیگر به دست آنده است. كه 4 تا 10 سانتیمتر قد و حدود 300 گرم وزن دارند.

  سنگ لاجورد

ضمن مطالعات و تحقیقات اولیه در شهر سوخته تعداد بسیاری مهر و مهره‌ی گردن بند از سنگهای قیمتی چون یشم، فیروزه و لاجورد، به دست آمد. بیشتر اشیای ساخته شده از لاجورد ، جنبة تزئینی دارند. معدن آن در ارتفاعات سرسنگ بدخشان افغانستان در شرقی ترین نقطه فلات ایران قرار دارد.

این سنگ مهم از دو راه اصلی وارد مهم ترین بازار بین المللی آن روز یعنی بین النهرین می شد: نخست از شمال ایزان و از كنار جیحون عبور كه پس از گذشتن از كوههای البرز  به بین النهرین می رسید. ایستگاه بزرگ مبادلاتی راه شمالی تپه حصار در دامغان بود؛ راه دوم از طریق گذرگاه انجمن ، در امتداد هیرمند. این مسیر به شهر سوخته می رسید و پس از گذشتن از كرمان و فارس به شوش به بازارهای بین النهرین منتهی می گردید.

شهر سوخته، از مهمترین مراكز شكل دادن و كار روی سنگ لاجورد بود. محل هایی در این شهر وجود دارد كه هزاران قطعه از این سنگ در آنجاست. علاوه بر آنها چند كارگاه سنگ لاجورد سالم و دست نخورده به دست آمده است (5).

ابزار تراش سنگ و لاجورد در گورها نیز پیدا شده است. این قبر ها به احتمال قوی به بازرگانان و تراشكاران این سنگ بوده است.

سنگ آهكی

سنگهای بزرگ آهكی قبلاً در ساكارای مصر ، كشف شده بود كه درباره استفاده و كاربرد آنها اطلاعی در دست نبود، در حالی كه مانند آن در شهر سوخته‌ی سیستان در جوار كارگاههای سنگ لاجورد پیدا شده است. كاوشگران به این نتیجه رسیده اند كه با كمك آنها مته های بزرگ را برای ساختن مرمر به حركت وا می داشتند.

اشیای سنگی دیگر

به غیر از اشیای سنگی ساخته شده از سنگ های لاجورد ، مرمر، آهك، و ابزارهای سنگی از بازالت ، شیشه و از این حفریات متعلق به دوران مفرغ به دست آمده است.

  اشیای استخوانی

سوزن، تیغه، دسته برای مته های چخماقی و ابزار كوچك و گوناگون را از استخوان می ساختند . مهمترین شیئی استخوانی شهر سوخته پلاكی راست گوشه از دوره‌ی اول استقرار بابعاد 3×5 سانتیمتر است كه سطح آن را به شكل مثلث های خالی نقر كرده‌اند.

  اشیای فلزی

كشف فلز بیانگر توسعه‌ی فلز كاری در شهر سوخته است . جالب ترین شیئی فلزی به دست آمده در این شهر، پیكره‌ی زنی است با كوزه ای بر سر كه 29 سانت قد دارد و شبیه پیكره های معاصر خود در بین النهرین است.

بعلاوه اشیای متعدد فلزی همانند پلاك نقره ای ، پیكان فلزی، قلاب ماهیگیری ، سوزن، میخ، تیغه های مختلف و نیز مقداری ظرف كوچك از كاوشهای شهر سوخته به دست آمده است.

7ـ مهرها

از دیگر اشیای مكشوفه در شهر سوخته، لاك و مهره های سربی و گلی است. اینها به خودی خود چیزی را بیان نمی كنند ، اما قطعات رسی و گلی بر جا مانده و اثر مهر بر آنها نشان می دهد، برای بستن و مهر و موم درها بكار می رفته‌اند.

خاورمیانه در مهر سازی به دو قسمت كاملا مجزا تقسیم می شود . در غرب آن مهره ها استوانه ای و در شرق مسطح بوده اند. در سیستان نیز كه در بخش شرقی ایران و خاورمیانه قرار دارد، مهر مسطح به كار می برده اند. از یكصد مهر پیدا شده در اوایل حفاری، 99 عدد آن مسطح و تنها یكی استوانه ای بوده است.

مهرها از مواد گوناگونی چون مرمر ، سنگ صابون، لاجورد، مفرغ، استخوان و سفال ساخته می شده اند و شكل هندسی آنها ستاره ای ، مستطیلی، دایره ای و بوده است.

 

برچسب ها :مهرسازی ,مجسمه سازی ,جواهرسازی ,شهرسوخته ,

author نوشته: سعید طهماسبی دهكردی date تاریخ: سه شنبه 1 دی 1388 date نظر