تبلیغات
دانستنیهایی مفید ازهمه جا ،از همه چیز ،برای همه - تشكیلات اداری اشكانی
  • تعداد مطالب :
  • آخرین بروزرسانی :
  • تعداد افراد آنلاین :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :

entry تشكیلات اداری اشكانی

 

پارتیان


تشكیلات اداری اشكانی از دیدگاه عبدالله رازی

سلسله‌ی اشكانی از یك طرف ایران را از قید سلوكیان نجات داد و از طرف دیگر سالهای دراز با رومیان جنگید . مانع پیشرفت آنان در ممالك شرقی گردید و راه را برای سلاطین ساسانی باز كردند از این جهت سلسله‌ی اشكانی یكی از سلسله های مقتدر ایران باستان است.

 

تشكیلات اداری اشكانی از دیدگاه عبدالله رازی

سلسله‌ی اشكانی از یك طرف ایران را از قید سلوكیان نجات داد و از طرف دیگر سالهای دراز با رومیان جنگید . مانع پیشرفت آنان در ممالك شرقی گردید و راه را برای سلاطین ساسانی باز كردند از این جهت سلسله‌ی اشكانی یكی از سلسله های مقتدر ایران باستان است.

با اقتدار فراوانی كه پادشاهان اشكانی در ممالك خود داشتند دو موضوع را باید در نظر گرفت.

یكی آنكه حكمفرمایان بعضی از ایالات ایران نیمه استقلالی از خود داشتند، یعنی در اداره كردن امور داخلی خود تقریبا آزاد بودند. و فقط در مجلس انتخاب شاهنشاه جدید حاضر گردیده و در موقع جنگ با دشمن او را كمك می نمودند.

دیگر آنكه شاهان اشكانی دارای دو مجلس مشورت بوده اند مركب از شاهزادگان و اعیان درجه اول و روحانیون و از این جهت مخصوصاً به واسطه نفوذی كه مجلس اعیان در امور دولتی داشتند نمی توان گفت شاهان اشكانی دارای حكومت مطلقه بوده‌اند.

سلطنت اشكانی تمركز كامل نداشتند و  صورت فداراسیوتر از سلطنت های كوچك را داشت و در هر ایالت پادشاهی دست نشانده‌ی پادشاه اشكانی سلطنت می كرد .كه به دولت مركزی باج وخراج و سرباز می‌داد . شاهان اشكانی دو مجلس مشورتی داشتند و در امور مملكتی با این دو مجلس مشورت می كردند كه عبارتند از:

1 مجلسی از اعضای خاندان سلطنتی.

2 مجلس دیگر از اشراف بوده است. سازمان اداری اشكانی

متأسفانه با مدارك اندكی كه در دست است ما حتی نمی‌دانیم كه اشكانیان كشور خود را چگونه می‌نامیدند . هخامنشیان مردم فارس و ظاهراً مردم سرزمینهای ایرانی نشین مادر پارت را ایرانی می‌دانستند و ساسانیان نیز كشور خود را ایرانشهر می‌نامیدند . بنابراین می توان احتمال داد كه اشكانیان نیز كشور خود را ایران یا ایرانشهر نامیده‌اند.

اشكانیان در آغاز ، سازمان اداری سلوكی را كه بر پایه‌ی همان تقسیم بندی دیرین هخامنشی بود حفظ كردند و هر یك از واحدهای كشوری اداری شهربی نامیده می‌شد . این شهربیها به شهرستان‌های بزرگ تجزیه شدند و شهرستانها دارای واحدهای اداری دولتی گشتنند.

«آیین در قرن دوم میلادی از هفتاد و دو شهر بی یاد می‌كند و در كارنامه‌ی اردشیر بابكان مشتق به دوره ی سامانی از دویست و چهل كرده خدایی در واپسین دوره ی اشكانی گفتگوست»

در كنار شهربی‌ها ، پادشاهی‌هایی نیز وجود داشتنند كه شاهان آنها هر چند خود را وابسته به دولت اشكانی می دانستند ، فرمانروایی موروثی و استقلال محلی داشتند از این جمله بود پادشاهی ماد بزرگ با شهرهای مهمی چون همدان و ری و پادشاهی ارمنستان كه در محدوده‌ی ده‌ی پنجم سده‌ی اول میلادی به دست اشكانیان افتاد. و چندین قرن به حال خود باقی ماند . در مرز غربی دولت اشكانی نیز پادشاهی‌های كوچكی وجود داشت. در جنوب پادشاهی پارس بود كه شاهان آن خود را از نسل هخامنشیان می‌دانستند . در باره ی سرزمین های شرقی چندان خبری نداریم . ظاهراً گرگان نیز ، دست كم تا مدتی از استقلال داخلی بهره‌مند بوده است . روابط این پادشاهی ها با دولت مركزی روشن نیست ولی در دو قرن آخر دولت اشكانی ظاهراً میزان استقلال این پادشاهی‌ها روز افزون بوده است. شهرهای یونانی نشین تا اوایل میلاد مسیح از استقلال شهری بهر‌مند بودند. ولی از این زمان به بعد اندك اندك در ساختمان های دولتی شرقی حل شد. شاهنشاه حاكم مطلق ممالك كل بود ، تنها كسانی توانستنند به سلطنت برسند كه از خاندان اشكانی بوده‌اند . ولی الزاماً سلطنت از پدر به پسر نمی‌رسید. 

شاهان اشكانی، برای اثبات نژادی ، تبار خویش را به اردشیر دوم هخامنشی می‌رساندند . گاهی شاهان محلی نیز از كیان خاندان اشكانی برگزیده می شدند . چنانكه این امر در ماد بزرگ و ارمنستان انجام گرفت.

شرایط بر تخت نشستن شاهنشاه جدید ، پس از مرگ شاهنشاه پیشین چندان روشن نیست. ظاهراً پسر بزرگ شاه جانشین او می‌شد . ولی شواهدی در دست است كه گاهی برادر به جای برادر بر تخت می‌نشست. چنانكه مهرداد اول به جای فرهاد اول به سلطنت رسید. در كشور دو انجمن وجود داشت:

یكی انجمن بزرگان در باری بود ، به احتمال  و دیگری انجمن روحانیان، و ظاهرا این دو مجلس در انتخاب شاهنشاه جدید سهم مهمی داشتند .

در كشور محتملاً هفت خاندان بزرگ وجود داشت كه در باره‌ی عده‌ای از آنها اطلاع كافی داریم

-    خاندان سورن در سیستان به سر می برد و نهادن تاج بر سر شاهنشاه تازه حق موروثی بزرگ این خاندان بوده ، پر آوازه ترین فرد این خاندان همان است كه كراسوس را در بین النهرین شكست داد .

-           خاندان كازن ظاهرا در نهاوند ماد ساكن بود .

-          خاندان گیو در گرگان مقیم بود .

-          خاندان مهران در ری

هریك از این خاندان ها سپاهی بزرگ در اختیار داشت ، چنانكه سورن تنها با سپاهیان منتسب به خود بود كه با كراسوس در نبرد شد . چنین قدرتی باعث نفوذ عظیم این خاندان‌ها در سیاست كشور می شد و چه بسیار در تغییر شاهنشاه اشكانی مؤثر می افتاد . از شاهنشاه تنها آنان كه قدرت كافی به دست می آوردند می توانستند این آزادگان با نفوذ را به زیر سلطه‌ی خویش در آورند.

مشخصات مقامات عالی دیوانی و عناوین و اختیارات آنان نیز از مسائل مهم تاریخ اشكانی است.

شاید در رأس سازمانها انجمن واسپوهرگان قرار داشته است كه در آنها شاهزادگان اشكانی و بزرگان هفت خاندان شركت می كردند . از مقامات مهم اداری مرزبانی بوده و در مواردی كه از شهر فسا بدست آمده است، مرزبانی مقامی والاتر از شهرب دارد. از مقامات مهم دیگر یكی، بیدخش  به معنای شخص دوم در حكومت است ولی ظاهراً این مقام از آن كسانی بود كه در مناطق بزرگی نماینده‌ی تام الاختیار شاه بوده‌اند. پس از بیدخش ، ارگ بد، دارای مقامی والا بود. شهرب در این دوره اعتبار دیرین  خود را از دست داده بود ولی در كتیبه‌ای یونانی از مهرداد دوم در بیستون ، با عنوان مهم «شهرب شهر بابل» روبرو می شویم كه می‌رساند در آغاز شاهنشاهی اشكانی این مقام هنوز اهمیت بسیار داشته و بعد ها تا حد فرماندار یك تنزل كرده است. دژ بد از مقامات فرودست اشكانی بوده. در دستگاه اشكانی خواجه سرایان نیز از قدرت بسیار بهره مند بودند. و گاه مقامات دولتی به دست می‌آوردند.

 



 

 

 

 

 

 

برچسب ها :اشكانی ,هخامنشی ,تشكیلات اداری ,

author نوشته: سعید طهماسبی دهكردی date تاریخ: سه شنبه 1 دی 1388 date نظر