تبلیغات
دانستنیهایی مفید ازهمه جا ،از همه چیز ،برای همه - جغرافیای امپراطوری اشكانی
  • تعداد مطالب :
  • آخرین بروزرسانی :
  • تعداد افراد آنلاین :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :

entry جغرافیای امپراطوری اشكانی

پارتیان


حدود امپراطوری اشكانی

محدوده حكومت اشكانی و حداكثر وسعت آن از شمال به سند وینی‌سئی بین دریای اورال و دریای خزر و سرزمین كاپسها (خزرها) و كولچی‌ما بین دریای خزر و دریای سیاه از خاور به دولت هند و ایران و كشورهای آسیایی صغیر كه جزء متصرفات مردم بود او پایتخت اشكانیان در هكام‌پیلوس (شهر صد دروازه) در جنوب باختری دامغان بود و سپس شهر تیسفون را در ساحل دجله و نزدیك شهر سلوكیه (نزدیك به بغداد امروز است).

      موقعیت جغرافیایی پارت از این قرار است كه در سنگ نوشته‌های هخامنش نام پارت از كلمه پرتو گرفته شده و آن نام قومی بوده كه در خراسان می‌زیسته است . سرزمین پارت در جنوب شرقی دریای خزر بوده است و كانون حكومتی واحد پارت در شمال شرقی فلات ایران قرار داشت و محدود بود از طرف شمال به گوشه جنوب شرقی دریای خزر، از شرق به رود هریرود ، از شمال به صحاری و كویرهای تركمنستان امروزی  و از جنوب به دشت كویر ، قسمت شمالی پارت، كوه‌های شمالی خراسان را در بر می گرفت . اقتصاد دامداری داشت و قسمت غربی آن جلگه گرگان بود كه بخش كشاورزی  پارت ـ  را تشكیل می‌داد این واحد جغرافیایی به لحاظ برخورداری از وحدت طبیعی ، اقتصادی و انسانی از وحدت سیاسی نیز برخوردار بوده و در طول حكومت سلوكیه یكی از كانونهای قدرتی بوده كه در مقابل سلوكیه پیوسته ایستادگی كرده است . سرانجام قیام مردم پارت در سایه انزوای جغرافیایی و دوری آنها از مركز حكومت سلوكیه به تشكیل امپراطوری اشكانان منجر گردید . «نقشه شماره یك گویای مطالب فوق است»

 قلمرو كشور اشكانی

جغرافیای شهری اشكانی

      به نظر می‌رسد كه پارتیان به شهر نشینی و شهرسازی علاقه خاصی داشتند و بانیان شهرهای بزرگی بودند از نمونه شهرهای این دوره می‌توان به دارابگرد ، گور ، فیزوز آباد ، فساء، آماك و دارا و در خارج از سر حدات ایران به تیسفون اشاره كرد. طرح عمومی این شهرها دایره ای شكل بود كه مبادی آن از اصول شهر سازی قدیم آسیای غربی اقتباس شده و نیز طرح اردوگاههای نظام قدیم را كه در قشون آشوری متداول بوده به خاطر می آورد . در دوران پارت تعدادی از شهرهای دشت خاوران در مقابل مهاجمان یونانی دست به مقاومتهایی زدند كه از جمله آنها می‌توانیم شهرهای دارا آپادزتكین ـ پرتو ـ نیسایه ـ فسا و آساك را نام ببریم.

این شهرها كه با اسكان جمعیتهای دامدار و مهاجر «راهله» پدید آوردند و در طول حیات ایران باستان خود نمایی كردند. بعضی حالت دژ و برخی حالت اردوگاه داشتند . در زمان حكومت اشكانی به علت تمركز امپراطوری و قدرت مركزی و توسعه بازرگانی، شهر نشینی شتاب بیشتری یافت. در این دوره به علت توسعه روابط بازرگانی و تجاری همسایگان ، شهرها از حالت نمایش قدرت و عظمت فرمانروایان خارج شده و به نقش تجاری و بازرگانی گرایش داشتند و به علت حاكمیت حكومتهای ملوك الطوایفی و ناتوانی اشكانیان در ایجاد حكومتهای پراكنده خود فرمانی شهرها به عنوان میراثی از گذشته یكی از موجبات ضعیف شدن قدرت اشكانیان محسوب می‌شده است.

جغرافیای اقتصادی اشكانی

در دوره اشكانیان ایتالیا، عامل مهم اقتصادی در حوزه دریای مدیترانه شد. و تقاضای آن كشور برای انواع مصنوعات افزایش یافت. در این زمان كالاهای متنوعی از چین و هند و از راه ترانزیتی ایران به جانب غرب صادر می شد. كه از جمله محصولاتی چون ابریشم، ادویه، عاج، عطریات به ایتالیا صادر شده و در عوض مصنوعات صنعتی‌آن كشور نظیر آلات مفرغی، شیشه، اشیاء هندی، شراب، روغن و مخصوصا طلا به سوی دنیای قدیم صادر گردیده است.

      در ایران، مراكزی برای فعالیتهای تجاری و تجمع دلالان و عمال  وسایل حمل و نقل و رهبری كاروان‌ها بوجود آمده اعزام سفرای چین به دربار اشكانی موجب شد كه بین دو شاهنشاهی روابط مستقیمی ایجاد شود. در اثر این ارتباط از كشور چین كرم ابریشم و از هند نیشكر به ایران آورده شد.

مؤلف كتاب تاریخ اجتماعی ایران در مورد موقعیت كشور پارت از نظر بازرگانی چنین می نویسد : «جاده ابریشم میان چین و مدیترانه برقرار بود و ایران از گرمی رونق بازار میان این دو تولید كننده بهرمند می‌شد و پارتیان سعی كردند تا دو مشتری بزرگ خود یعنی چین و روم را از هم جدا نگاه دارد تا از بهای واقعی اجناس یكدیگر با خبر نباشند». 

پایه اقتصادی پارت بر كشاورزی و بازرگانی استوار بود و صنعت اهمیت چندانی نداشت . بیشتر زمین‌های كشاورزی نیازمند فراهم كرده آب بودند كه آن را غالباً بوسیله قنات یا كهریز به دست می آوردند.

سازمان لشكری

      سازمان لشكری اشكانی نیز مانند دستگاه دیوانیش دچار همان ضعف مركز بود. اشكانیان به شیوه‌ی دیرین خود در آسیای میانه، دارای سواران نیزه داری بودند كه در هر جنگ بر روی اسب، سخت ورزیدگی داشت. در ایران نخست روشهای نظامی سلوكیان را به كار بستند و پیاده نظامی سنگین سلاح آراستند و هم چنین سواره نظام مرتب پدید آوردند . چنانكه مهرداد اول بیشتر پیروزی‌های خود را با چنین سپاهی به دست آورد.

ولی به زودی به ویژه از زمان مهرداد دوم روش سلوكیان به كنار گذاشته شد. بار دیگر روشهای دیرینه به كار رفت. از پیاده نظام تنها برای نبرد در بلندیها و حفظ پادگانها استفاده می‌شد. هموار نظام نیروی اصلی نبرد بود كه به 2 دسته تقسیم می‌شد.

سواره نظام:

1-     نیزه دار

2-     سنگین اسلحه ( اسلحه سنگین )

سواران نیزه دار دارای نیزه هایی بسیار بلند بودند و تیر وكمان نیز داشتند به سواران سنگین سلاح دارای زرهی بودند كه سرتاپای ایشان را می‌پوشاند. اسبهایشان نیز چنین زرهی داشتند. اشكانیان به این منظور ، اسب هایی پرورده بودند كه مایه رشك دیگران بود. سواران سنگین سلاح اشكانی تا در بودند پیاده نظام كاملا مسلح را از نزدیك آماج سازند و درهم شكنند و سواران نیزه دار می توانستند به یاری نیزه‌های خود از دور ، تلفات سنگین بر دشمن وارد سازند. اگر دشمن نیرومند ایشان را تعقیب می كرد، نیزه داران اشكانی صفوف خود را می‌گستراند. دشمن را در پی خود پراكنده می كردند و آنگاه در حال گریز از پس شانه به سوی آنها تیر پرتاب می كردند و چون دشمن متفرق می‌شد بار دیگر حمله آغاز می شد در نزد رومیان تیراندازی پارتی مفهومی هراس انگیز یافته بود . اما در مجموع ضعف سپاه اشكانی در خصلت و جوهره فئودالی آمده بود . این سپاه از تربیتی نظامی و از صفوفی تشكل و متمركز تركیب نمی‌یافت . هر گاه جنگی در می‌گرفت شاهنشاه آزادگانی را هر یك در گوشه ای از كشور به حالت نیمه مستقل می‌زیست به درگاه خود می‌خوراند و هر یك از ایشان با سپاهیان و نیزه خود فرا می‌رسید . این سپاهیان به فرماندهان محلی خود بیشتر وفادار بودند تا به شاهنشاه.

      در مجموع عوامل ضعف در دولت اشكانی بسیار بوده است. كوچكی سپاه خود شاهنشاه و موروثی بودن همه مقامات دولتی و پادشاهی‌های ایالتی پیوسته به آشفتگی اوضاع كمك می كرد هر چند ایرانی بودن اشكانیان به  ایشان یاری می‌رساند تا سلوكیان را از ایران برانند ولی هرگز تكیه‌ای بر نوعی وحدت قومی ، چنانكه قبلاً در دوره ساسانی می‌بینیم وجود نداشت در مقابل این جنبه های منفی ، دولت اشكانی از ایجاد یك دیوان سالاری عظیم و كامل چنانكه در دوره ساسانی پدید آمده بر نیازد كه آسوده باشد.

با توجه به مدارك باستان شناسی ، می‌توان گمان كرد كه از سال 50 ق . م تا 150 م  سطح زندگی در ایران بسیار بالا بوده است . نجبا و بازرگانان، كه درآمدشان از كشاورزی و بازرگانی به دست می آید. از سطح بسیار بالایی از زندگی بهره‌مند می‌شوند.

مجسمه‌های با شكوهی كه از این دوره بدست آمده ، صرف ثروت ایشان است . ولی از آن پس ، با آشفتگی وضع بازرگانی بر اثر جنگهای پیامبر با روم كه اثر خود ابر همه كشور خواده بود . به سبب عوامل انحطاطی كه در درون جامعه فئودالی اشكانی رشد می كرد . سطح زندگی تنزل كرد از سال 200 م  بدهد به علت صدمات بزرگی كه در میان بر بین النهرین وارد آوردند . فقر در شهرها، از جمله بابل وسلوكیه و شوش گسترش یافت . در راس جامعه اشكانی ، شاه قرار داشت و در مجموع بر پایه ساختهای قبیله‌ای و خاندانی استوار بود.

     آزادگان عبارت بودند از شاهان محلی، نجبا، دیوانیان بلند پایه و خانواده های ایشان در شهرها، گروه كوچك بازرگان و گروه وسیع پیشه وران وارد روستاها و دهقانان وابسته به زمین به سر می بردند. بردگی نیز در جامعه وجود داشت و بردگان بیشتر به كارهای خانگی گمارده می شدند.



 

 

 

 

 

 

 

برچسب ها :اشكانیان ,موقعیت جغرافیایی ,ساسانی ,سلوكیه ,

author نوشته: سعید طهماسبی دهكردی date تاریخ: سه شنبه 1 دی 1388 date نظر